|
|
“Kalene doyulmuyor bilinmez neden
Çevreni tülbent gibi sarmıştır beden”
( KARTALLAR YUVASI )
MARDİN KALESİ
Kartallar Kalesi olarak bilinen Mardin Kalesinin yapılış tarihi, Mardin’in kuruluş tarihiyle başlar.
Kale; yaklaşık olarak doğudan 1300 metre, batıda 1900 metre yükseklere kadar uzanan bir tepenin düzlüğü üzerine kurulmuştur. Doğudan batıya kadar uzunluğu 800 metre civarında bir düz alan, kalenin ortalarına doğru 30 metreye kadar daralıyor.
Tarihin eski çağlarından XIX. yüzyılın başlarına kadar asıl şehir kalenin kendisiydi. Tarih boyunca savaş yoluyla alınmamış bir kaledir.
1471 yılında Mardin’e gelen Venedikli gezgin Josaphhat Barbaro, (1413-1494) kaleyi şöyle anlatır:
“Kaleye çıkan merdiven 4.inç genişliğinde ve 1 mil uzunluğundadır. Sadece bir kapıdan şehre girilir. Kalede 300 civarında ev olup nüfus oldukça yoğundur.”
XVI. yüzyılda ise; sadece kale için; Dizdar (kale muhafızı), Kale muavini, Azaplar Ağası, Kale Kethüdası, kale muhafızları, Azaplar ve kale mehterleri gibi bir çok birimin bulunması kaleye verilen önemi gösterir.
XVIII. yüzyılda Mardin’i ziyaret eden Carsten Niebuhra (1733-1815) adlı Alman gezgin ise kale ile ilgili şöyle demektedir:
“Yeterince sağlam ama tahrip olmuş. Kalede 80’i oturulabilir tahminimce 200 kadar ev vardır.”
1891’ de Mardin’i ziyaret eden bir başka gezgin olan Vital Cuinet, kalede 4991 ev olduğunu belirtiyor.
XIX. yüzyılın başlarında Mardin’i gezen bir başka Fransız gezgin olan G. A. Oliver; Mardin Kalesinin Bağdat Paşası tarafından yeni onarıldığını ve şehre egemen olduğunu söylemiştir.
XIX. yüzyılın sonlarına doğru Buckingham adlı gezginin anlattıkları ise şöyledir:
“Kale oldukça heybetli ve savunması güçlüdür. Anacak kalede 50 civarındaki askerle birlikte bir tek mütesellim (kaymakam) vardır.
Bütün bunlardan çıkarılan sonuç; kalenin aşamalı olarak terk edildiğini ve bunun sonucunda da kalenin eteklerinde bulunan sur içi kentinin nüfusunun çoğaldığıdır.
*
Kalenin kuruluş tarihi gibi, adı da Mardin’in ismiyle bütünleşmiştir.
Her yanı yeşil bağlarla ve türlü türlü meyve ağaçlarıyla süslü olan bu kalenin, havası da bir başkadır; yıkanmış, elenmiş gibi tertemiz ve insan tenini okşayan tatlı bir esintisi vardır.
Kaleden; güneydeki ova deniz, Suriye’deki Abdülaziz dağları ise bu denizin ortasındaki adacıklar gibi görünür
“Kaleden esen yeller
Nazlı olur güzeller
Benim de bir nazlım var
Kıskanır onu güller.”
*
Kalenin bittiği yerde yemyeşil bostanlar, bağlar ve bahçeler yer alırdı. Yakın bir zamana kadar buraları Mardin’in en beğenilen mesire yerlerindendi. Hısıt Mereni ve benzeri özel günler ile hafta sonlarında kalede, kalenin arka tarafı ve eteklerinde aşırı kalabalıktan bırakın oturmayı adım atacak yer dahi olmazdı.
“Kalenin dibi bostan
Olduk dillere destan
Gelen her şey makbuldür
Senin gibi bir dosttan.”
*
Havalar ısınmaya başladığı aylarda kalede biriken karların eriyip sur içi kente akmaya başladığı zamanlar gerçekten görülmeye değer.
“Kaleden akan sular
Bostanları sulamış
Sevda deyip geçmeyin
Mecnun’u çöle salmış.”
* *
ANTİK KENT MARDİN
KAL’IT MARA (KIZ KALESİ) : Mardin’in 5 km. doğusundadır. Ne zaman ve kimler tarafından yaptırıldığı bilinmemekle beraber bu kalenin geçmişi M.Ö ki tarihlere sarktığı kesindir.
Ancak Mardin, İslam orduları tarafından fethedilmeden önce yani Romalılar döneminde Mardin Kralı olan Arsus’un dünyalar güzeli kızı Mari’nin oturduğu kale olduğu sanılıyor.Nitekim halk arasında bu kalenin bir diğer adı da (Arapça’dan) “TAHT IL BINT” anlamına gelen “KIZ TAHTI” dır.
Hz. Ömer’in Halifeliğ döneminde Mardin’i fetheden İslam orduları, Mardin’in idaresini Mari’ye bırakarak geri çekilmşlerdir.Mari, kocası Amud ile birlikte Mardin’i yönetmiştir.
Bu kalenin hemen yanında Mar Yakup Kilisesi ile Meryem Ana Kiliseleri bulunmaktadır.
Evlenmek isteyenlerden tutun da kız çocuğu olmayanlara kadar bir çok kişi tarafından ziyaret edilen burası,mumların yakıldığı, adakların adandığı ve her İlkbaharda gezilerin düzenlendiği kutsal bir kale olarak kabul edilir.
*
Camiler, kiliseler
Yaşlı mı yaşlı evler,
Sevgi basamaklıdır
Merdivenli sokaklar;
Bu sokakları süsler
En tarihi çeşmeler.
TARİHİ CAMİLER
1) CAMİİ ASFAR (NECMEDDİN CAMİİ):
Yeri : Necmeddin Mahallesi
İnşa tarihi : 1011 Yılında
Kimler tarafından yaptırıldığı : Artuklu hükümdarlarından Necmeddin İlgazi tarafından yaptırılmıştır.İçinde Necmeddin İlgazi’nin türbesi bulunmaktadır.
2) CAMİİ KEBİR (ULU CAMİ):
Yeri : Ulu cami mahallesindedir.
İnşa tarihi :M.S 1176’da
Kimler tarafından yaptırıldığı : Artuklu hükümdarı Melik Kutbeddin tarafından yaptırılmıştır.
3) HÜSAMİYE CAMİİ:
Yeri : Savurkapı Mahallesi (yıkılmıştır.)
İnşa tarihi : M.S 1123’te yaptırıldı.
Kimler tarafından yaptırıldığı :Hüsameddin TİMURTAŞ. Kendisiyle birlikte Melik Davut Muzaffer ’de buraya gömülüdür.
4) ŞEHİDİYE CAMİİ:
Yeri :Şehidiye mahallesindedir.
İnşa tarihi :M.S 1124’te
Kimler tarafından yaptırıldığı : Artuklu hükümdarı Ahmed Nasureddin Artuk Arslan tarafından yaptırıldı.
5) HATUNİYE CAMİİ (SITRIZİYE CAMİİ):
Yeri :Savurkapı mahallesindedir.
İnşa tarihi :1177’de yaptırılmıştır. Burada Artuklu hükümdarı Kutbeddin İlgazi ile annesi Sıti Raziye’nin mezarları bulunmaktadır.
Kimler tarafından yaptırıldığı : Artuklu Hükümdarı Kutbeddin İlgazi tarafından yaptırıldı.
6) NİZAMEDDİN BEGAŞ CAMİİ:
Yeri : Diyarbakırkapı Mahallesi
İnşa tarihi : 1186
Kimler tarafından yaptırıldığı : Melik Kutbeddin’in veziri Nizameddin Begaş tarafından yaptırıldı.
7) MUZAFFERİYE CAMİİ:
Yeri :Mardin Kalesinin kapısı altında
İnşa tarihi : M.S 1264’te
Kimler tarafından yaptırıldığı : Artuklu hükümdarı Muzaffer Karaaslan tarafından yaptırıldı.Kendisi buraya gömülüdür.
8) LATİFİYE CAMİİ:
Yeri : Latifiye Mahallesi.
İnşa tarihi :M.S 1314’te
Kimler tarafından yaptırıldığı :Artuklu hükümdarı Melik Salih’in oğlu Abdullatif tarafından.
9) SAVURKAPI CAMİİ:
Yeri :Savurkapı mahallesindedir.
İnşa tarihi :M.S 1364’te.
Kimler tarafından yaptırıldığı :Artuklu hükümdarı Mansur tarafından yaptırıldı.
10) MELİK MAHMUT CAMİİ:
Yeri : Savurkapı Mahallesindedir,
İnşa tarihi :M.S.1367’de.
Kimler tarafından yaptırıldığı : Artuklu Hükümdarı Melik Mahmut tarafından yaptırıldı.
11) KALE CAMİİ:
Yer :Kale içindedir.
İnşa tarihi :M.S.1269’da
Kimler tarafından yaptırıldığı : Artuklu hükümdarı Melik Mansur 4. Necmeddin ile Melik Muzaffer Karaaslan tarafından 1285’te yenilendi.
12) EMİNEDDİN CAMİİ:
Yeri :Aynı adla anılan mahallededir.
İnşa tarihi : 1080
Kimler tarafından yaptırıldığı : Artuklu hükümdarlarından Emineddin SOKMAN BEY tarafından yaptırıldı.
13) CİHANGİR CAMİİ VE TÜRBESİ:
Yeri : Kasımiye medresesinin yanındadır.
İnşa tarihi : 1468’de
Kimler tarafından yaptırıldığı : Akkoyunlu hükümdarı Ali Cihangirşah tarafından yaptırıldı.
14) KÜÇÜK SULTAN HAMZA MESCİDİ:
Yeri :Savurkapı mahallesindedir.
İnşa tarihi : 1443’te.
Kimler tarafından yaptırıldığı : Akkoyunlu hükümdarı Hamza tarafından yaptırıldı.
15) RİHANİYE CAMİİ:
Yeri : Bakkallar çarşısı.
İnşa tarihi : 1800’lü yıllarda
Kimler tarafından yaptırıldığı : Ahmet Paşanın kızı Adile tarafından.
16) TEKİYE CAMİİ:
Yeri :Aynı adla anılan mahallededir.
İnşa tarihi : M.S.1445’te.
Kimler tarafından yaptırıldığı : Akkoyunlu Kasım Padişahın yeğeni İbrahim Tekiye tarafından yaptırıldı.
17) ŞEYH ÇABUK CAMİİ:
Yeri : Ana caddede üzerinde.
İnşa tarihi: XV. YY ?
Kimler tarafından yaptırıldığı : Kesin olmamakla beraber Akkoyunlular döneminde onarıldığı sanılıyor. Peygamber Efendimizin postacısı Çabuk adlı bir ermişin burada yattığı söylenir.
18) HAMİDİYE CAMİİ ( SÂBÛNÎ ):
Yeri : Şehidiye mahallesindedir.
İnşa tarihi : M.S.1347’de.
Kimler tarafından yaptırıldığı : Kesin olarak bilinmemekle beraber içinde gömülü bulunan ve yine kimliği hakkında hiç bir şey bilinmeyen Şeyh Sâbûni tarafından yaptırıldığı söyleniyor.
19) SÜLEYMAN PAŞA CAMİİ: (Molla Hari ) Şehidiye mahallesindedir.M.S.1195’te yaptırılmıştır.
20) ŞEYH SALİH TÜRBESİ VE CAMİİ (?)
21) ŞEYH ŞEYHULAH CAMİİ (?)
22) MUSİP CAMİİ (?)
23) KASVETLİ CAMİİ (?)
24) ŞEYH LİBBEN MESCİDİ : Gül Mahallesinin doğusundadır.
25) ŞEYH ZARRAR CAMİİ: (XVII.YY) : Necmeddin Mahallesinin güneyindedir. Koçhisar’da yıkılmış olan hamam bu camiin vakıflarındandır.
26) MUHAMMED GAZİ CAMİİ
27) ŞEYH KASIM HALVETİ CAMİİ
28) SİLSEL CAMİİ
29) ŞEYH Şİ’RAN CAMİİ: (XVII.YY.)
30) KUSEYRİ CAMİİ: (XVI.YY. ortaları) Eminuddin Mahallesindedir.
31) ARAP (azap) CAMİİ: (XVI.YY.) Savurkapı Mahallesinin güney tarafında.
32) PAMUK CAMİİ ( dinari)
Yeri : Ana caddededir.
İnşa tarihi : 1822
Kimler tarafından yaptırıldığı :Vatandaşların yardımlarıyla yaptırıldı.
NOT: Hakkında herhangi bir bilgi verilmeyen camilerin büyük bir olasılıkla 640’lı yıllarda İslam dinini tebliğ etmeye gelen ve Mardin’e yerleşip kalan Müslüman mürşitler tarafından yaptırılmıştır.(?)
*
TARİHİ MEDRESELER
1) SULTAN İSA (ZİNCİRİYE)MEDRESESİ:M.S 1385’de Artuklu Hükümdarı Sultan Tahir İsa tarafından yaptırılan bu medrese, ilimiz Medrese mahallesindedir.Sultan İsa bu medreseye gömülüdür.
2) KASIM PATİŞAH MEDRESESİ: M.S 1145 Akkoyunlu hükümdarı Kasım tarafından yaptırıldı.Kasım ve kız kardeşinin gömülü olduğu bu medrese ilimizin batısındadır.
3) SITTE-İ RADİYYE (HATUNİYE)MEDRESESİ:Gül mahallesindedir.M.S 1152 –1176 ‘da Artuklu hükümdarı Necmeddin Alpi’nin hanımının başlattığı ve Artuklu hükümdarı Kutbeddin İlgazi’ nin annesi tarafından 1184‘te tamamlanan bu medresede Kutbeddin İlgazi ve annesi Sitte i Raddiyye’nin mezarları vardır.
4) EMİNUDDİN MEDRESESİ:Artuklu Hükümdarlarından Sokman tarafından yaptırıldı. Aynı adı taşıyan camiin yanındadır. Harabe halindedir.
5) ALTIN BOĞA MEDRESESİ: (ALTUN BAĞA) :1343’ te 2. Mansur Ahmet’in veziri Altın Boğa tarafından yaptırıldı. İlimiz Medrese mahallesindedir.
6) ULU CAMİİ MEDRESESİ:1176’da Artuklu Kutbeddin tarafından ulu camiin kuzeyinde yaptırıldı. Sonradan dükkanlara çevrilmiştir.
7) CİHANGİR MEDRESESİ: 1438’de Akkoyunlu Cihangir Bey tarafından yaptırıldı.
8) HÜSAMİYE MEDRESESİ:1100’lü yıllarda Artuklu Hüsameddin Timurtaş tarafından yaptırılan bu medreseden eser yoktur.
9) HATUNİYE MEDRESESİ: Tekiye Mahallesinde Kasım Padişahın yeğeni İbrahim Tekiye’nin eşi Hatice Hanım tarafından 1472 yılında Akkoyunlular döneminde yaptırıldı.
10) HALİLİYE MEDRESESİ:( 4.Necmeddin’in mezarı buradadır.) yıkılmıştır.
11) ŞEHİDİYE MEDRESESİ: Şehidiye camisiyle inşa edilmiştir.
13) LATİFİYE MEDRESESİ:Aynı adı taşıyan camiyle inşa edildi.
14) MUZAFFERİYE MEDRESESİ (BELKA MEDRESESİ):Artuklu hükümdarı Muzaffer Karaaslan tarafından yaptırıldı. Yıkılan enkazı üzerinde 1899’da Bu günkü Kız Meslek Lisesi yaptırıldı.
15) MA’RUFİYE MEDRESESİ: (Şeyh Şeyhullah Camii yanında)
16) NECMEDDİN MEDRESESİ:Aynı adı taşıyan camiyle inşa edilen bu medrese aynı adı taşıyan mahallededir.
17) YAKUTİYE MEDRESESİ: (Babul sur mah.) Artuklu Yakut tarafından yaptırılmıştır. Bu gün bu medreseden eser yoktur.
18) YAKUBİYE MEDRESESİ: (eski hükmet konğ.yanı) 1631’de Mardin’de hakimlik yapan Yakup Bey tarafından yaptırıldı.
19) POLADİYE MEDRESESİ: (meydanbaşı mevkii) Bu medreseden eser yoktur.
20) HACI BABA TEKKESİ: Gül Mahallesinde olup Şeyh Abdulkadir El Geylani sülalesinden bir ermiş burada yatmaktadır. 1869 yılında yaptırıldığı tahmin ediliyor.
*
TARİHİ KİLİSE VE MANASTIRLAR
1) DEYRULZAFARAN MANASTIRI:
YERİ: ilimizin 5 km doğusundadır
İNŞA TARİHİ: M.S.4.YY.(güneşe tapılan yeri M.Ö.4.yy. manastır üzerine kurulmuştur. Tavan kısmı, her biri 6 ton olan döşeme taşlardan yapılmıştır. En ilginç yanı ise bu taşların harçsız şekilde örülerek tavanı oluşturmuş olmasıdır.
KİMLER TARAFINDAN YAPTIRILDIĞI: Belli değildir.
2) MERYEM ANA KİLİSESİ VE THEODROS TAPINAKLARI:
YERİ: Deyrulzaferan Manastırının kuzeyinde dağda olup kayalardan oyulmuş
İNŞA TARİHİ: Kesin olmamakla beraber Deyrulzaferan Manastırından önce yaptırılmıştır.
KİMLER TARAFINDAN YAPTIRILDIĞI: Kesin olarak belli değildir.
3) MAR YAKUP MANASTIRI:
YERİ: Deyrulzaferan Manastırının kuzeyinde olup 1 km uzağındadır.
İNŞA TAİHİ: 1. veya 2. asırlarda inşa edildiği tahmin ediliyor.
KİMLER TARAFINDAN YAPTIRILDIĞI: Kesin olarak belli değildir.
4) MAR İZOZİL MANASTIRI:
YERİ: Mar Yakup Manastırının yanındadır.
İNŞA TARİHİ: M.S. 4. veya 5. yy
KİMLER TARAFINDAN YAPTIRILDIĞI: Kesin olarak belli değildir.
5) MAR BEHNAM MANASTIRI:
YERİ: Mar Yakup manastırının kuzeyindedir.
İNŞA TARİHİ: Belli değildir.
KİMLER TARAFINDAN YAPTIRILDIĞI: Belli değildir.
6) MAR YUSUF SEVMAASI(RAHİPLERİN BARINDIĞI YER):
YERİ: Mar Yakup manastırının güneyinde
İNŞA TARİHİ: M.S. 17.yy
KİMLER TARAFINDAN YAPTIRILDIĞI: Belli değildir.
7) DEYRBUHRE MANASTIRI:
YERİ: Vazdiğ semtindedir.
İNŞA TARİHİ: Belli değildir.
KİMLER TARAFINDAN YAPTIRILDIĞI: Belli değildir.
8) MAR MİHAİL KİLİSESİ:
YERİ: İlimiz Eminuddin mahallesinin güneyindedir.
İNŞA TARİHİ: M.S. 186’da yaptırılmıştır. (Mardin’in en eski kilisesi olduğu tahmin edilmektedir.)
KİMLER TARAFINDAN YAPTIRILDIĞI: Dara kralının emriyle Kefertuta valisi Yuhanna tarafından yaptırılmıştır.
9) MAR BEHAM KIRKLAR KİLİSESİ:
YERİ: Mardin Çabuk mahallesindedir.
İNŞA TARİHİ: M.S.569
KİMLER TARAFINDAN YAPTIRILDIĞI: Belli değildir.
10) SURP KEVORK veya KIRMIZI KİLİSE:
YERİ: Ulu camii mahallesindedir.
İNŞA TARİHİ: M.S.569
KİMLER TARAFINDAN YAPTIRILDIĞ: Belli değildir.
11) BEHREMİZ KİLİSESİ:
YERİ: Şar mahallesindedir
İNŞA TARİHİ: 569
KİMLER TARAFINDAN YAPTIRILDIĞI: Belli değildir.
12) MAR Ş’MUNİ KİLİSESİ:
YERİ: Şehidiye mahallesindedir.
İNŞA TARİHİ: Belli değildir.
KİMLER TARAFINDAN YAPTIRILDIĞI: Belli değildir.
13) MERYEM ANA KİLİSESİ:
YER: ilimiz Şar mahallesindedir.
İNŞA TARİHİ: 1820
KİMLER TARAFINDAN YAPTIRILDIĞI: Mitran Antum Simber tarafından yaptırılmıştır.
14) MAR YUSUF KİLİSESİ:
YER: Şar mahallesindedir.
İNŞA TARİHİ: 1885
KİMLER TARAFINDAN YAPTIRILDĞI: Usepf Kazasyan ve Ermeni Katolik cemaati tarafından yaptırılmıştır.
15) BULUS KİLİSESİ:
YERİ: Gül mahallesindedir.
İNŞA TARİHİ: 1914
KİMLER TARAFINDAN YAPTIRILDĞI: Süryani Kadim Cemaati tarafından yaptırılmıştır.(Hanna Dolapönü: Tarihte Mardin)
*
TARİHİ ÇEŞMELER
1) KIPÇAK ÇEŞMESİ:Mardin Kalesinin altındadır.
2) FİRDEVS ÇEŞMESİ: Aynı adla anılan köşktedir.
3) CIRIN ÇEŞMESİ:Deyrulzaferan Manastırındadır.
4) PATRİK ÇEŞMESİ:Kız Kalesindedir.
5) FAHRİYE ÇEŞMESİ: aynı adla anılan semttedir.
6) İSA ÇEŞMESİ: Aynı adla anılan medresededir.
7) CEVHERİYE ÇEŞMESİ:Ulu camii mahallesindedir.
8) SARAY ÇEŞMESİ: Eski hükümet Konağı civarındadır.
9) SAVURKAPI ÇEŞMESİ: aynı adla anılan mahallededir.
*
TARİHİ HAMAMLAR
1) NECMEDDİN HAMAMI(MARİSTAN HAMAMI): M.S.1121’de Artukoğularından Melik Necmeddin tarafından yaptırılmıştır.Aynı adı taşıyan mahallededir. (Anadolu’da yapılan ilk hamam olma özelliğini taşır.)
2) SAVURKAPI HAMAMI:Aynı adla anılan mahallededir.
3) CAMİİ HAMAMI: Ulu camii mahallesindedir.
4) EMİR HAMAMI: Ana cadde üzerindedir. Artuklu Hükümdarı Tahir İsa’nın vezirlerinden Mir Feyyaz tarafından yaptırılmıştır.
*
MARDİN İL MERKEZİNDEKİ MAHALLELER
Savurkapı Mahallesi, Gül Mahallesi, Şehidiye Mahallesi, Medrese Mahallesi, Tekiye Mahallesi, Ulucamii Mahallesi, Şar Mahallesi, Eminuddin Mahallesi, Saraçoğlu Mahallesi, Evren Mahallesi, Kayacan Mahallesi, İstasyon Mahallesi, Necmeddin Mahallesi, Diyarbakırkapı Mahallesi, Yenikapı Mahallesi, Latifiye Mahallesi, Çabuk Mahallesi, Yenişehir Mahallesi.
MARDİN ÇEVRESİNDEKİ TARİHİ ESERLERİNDEN BAZILARI
KIZILTEPE: 1204 ila 1240 yılları arasında Artuklu Hükümdarlarından ARTUK ARSLAN döneminde yapılan eseler;
Dunaysır Camii,
Dunaysır Köprüsü,
Bazı hamam kalıntıları, Havaalanı karşısında bulunan ve Artuk Arslan’ın kölelerinden olan Taceddin Mesud’un adını taşıyan Medrese,
Safevi Hükümdarı Şah İsmail’in komutanı Karahan Bey’in Türbesi (Şahkulu Bey Türbesi, Şeyh Selim türbesi, M.S.4.yy’dan kalma Romalılara ait höyük (tepe) Ayrıca Kızıltepe’nin çevresinde Tarih öncesi çağlarla Roma ve Bizanslardan kalma eser ve eser kalıntılarının bulunduğu; Kefertuta, Belluke, Hafri, Amrûd gibi yerler ile yine Kızıltepe merkezinde Surp Kevrok Kilisesi bulunmaktadır.
DERİK: Rabat Kalesi, Beyrok köyünde 4.yy’dan kalma Bizans ve Romalılara ait kalıntılarla kiliseler, doğal mağaralar, Derik’in batısında Hanok’a 8.km olan Buhur köyünde yer altı gölü.
MAZIDAĞI: Tarihi taş Devrine kadar uzanan bu eski yerleşim biriminde Artuklulardan kalma Şamrah Kalesi (Şam-Diyarbakır kervan yolu üzerinde kurulmuş olduğu için “Şam Yolu” anlamına gelir. Ayrıca Bizanslardan kalma Matina Manastırı gibi tarihi anıtlar vardır.
ÖMERLİ: Eski harabelere bulunur.
DARA: Makedonyalılar, Persler ve Romalılardan kalma su arkları, kaleler, binalar bulunur. Dara eski Mezopotamya Bölgesinin en ünlü şehirlerinden biriydi. Pers Kralı Darius (Dara) Yuvanşin tarafından kurulmuş ve onun adını almıştır. Bugün Mardin’e bağlı küçük bir köydür.
DARA KALESİ: Mardin şehir merkezinin 30 km doğusundadır. İran Hükümdarı Dara Yuvanişin tarafından kurulmuş ve onun adını almıştır. Zaman zaman İran ile Romalılar arasında el değiştirmiştir. Mimari açıdan harika bir kale olan Dara Kalesine ait ünlü zindan gerçekten görülmeye değer bir şaheserdir.
Makedonyalı Büyük İskender Pers Kralı Darius (Dara) ile yaptığı savaşı kazandıktan sonra Bu gün Dara’da mevcut olan Tarihi Tak altından büyük bir törenle geçmiştir.
SAVUR: Asıl adı Şura olan Savur’da Artuklulardan kalma Hisarkaya Kalesi, Ulu Camii, köprü, Dinek Mağarası gibi daha bir çok tarihi eser bulunur.
Tarih, Makedonyalı Büyük İskender ve Pers Kralı Dara’nın (Darius) Savur’a bağlı Erbil köyünde savaştıklarını kaydeder.
MİDYAT: Cevat Paşa Camii (1915), Ulu Camii (1800), Abdurrahman camii (1915), 9.yy’dan kalma Mar Ş’umuni Kilisesi, 5.yy.dan kalma Mar Barsavmo Kilisesi, Deyr’ul Umur Manastırı, 512’de yaptırılan Anastarna Manastırı,4. yy da yaptırılan Mar Aksonyo Kilisesi, 1912 tarihili Protestan Kilisesi, 5. yy da yaptırılmış Meryem Ana Kilisesi ile Mar Abraham Manastırı ve daha da bir çok tarihi eserler sayılabilir.
NUSAYBİN: Antik çağda Eskânyan krallığının merkezi olan ve o dönemdeki adı Antmosya olan Nusaybin’de bir çok tarihi anıt bulunmaktadır. Bir çok tarihi savaşa tanık olan Nusaybin’de Romalılardan kalma Mar Yakup Manastırı, Dara harabeleri, Büyük İslam ermişlerinden Zeynel Abidin ve Selman ı Pâk ziyaretgahları gibi tarihi ve turistik anıtları sayabiliriz.
MARDİN MÜZESİ
Mardin, dünyanın en eski yerleşim birimleri arasında sayılır. Doğal olarak böyle bir ilin müzesi de tarihi eser malzemesi bakımından zengin olur.
Mardin Müzesini gezerken kendimce küçük notlar da aldım; M.Ö. 3000 yılına ait metalik seramik, Sümer tipi baltalar, başlı iğneler, M.Ö. 3000 yılına ait bilezikler, mühür baskısı, aynı yıllara ait Ninive seramiği, M.Ö. 2000 yılına ait Habur seramiği, M.Ö.7. yy Yeni Asur devrine ait küpler ile kabartmalı kaplar, M.Ö. 7. asırda Yeni Asur Devrinde; İstar-Nadin Ahne adlı bir kasabanın zenginlerinden olan ve bu kasabanın meyve bahçelerini ve tarlalarını alan bu kişiye ait küpler, Yine Asurlulardan kalma mühürler ve baskılar, küpler, 13. yy da hüküm sürmüş Selçuklulara ait sırsız küpler ile Aslan kabartmaları, Güney Kafkasya, Batı İran ve Doğu Anadolu bölgesinde yaygın olan boyalı, kabartmalı kaplar, kemer par
çaları, başlıklı iğneler, Roma dönemi M.Ö.30 ile M.S. 330 yıllarına ait heykeller, kireç taşından resimli mezar taşları ile tıbbi Malzemeler, M.Ö.1. yy dan Genç Helenistik erken Roma döneminden kalma süs eşyaları, M.Ö. 9. asırda yaşamış Aramilere ait oturan kadın ve erkek heykeller müzeyi zenginleştiren eserlerden sadece bazılarıdır.
MARDİNLİ OLAN ÜNLÜ BİLİM ADAMLARI
Mardin; bilim, kültür ve dini ilimler alanında eserler veren bir çok ünlü yetiştirmiştir. İşte bunlardan bazılarını isim olarak şöyle sıralayabiliriz:
Ebu’ul Fidâ lakaplı Ali ıbın Yusuf ıbın Şeyban Celâleddin. 1179’ da Mardin’de doğdu. Ünlü bir tarihçiydi. ENİSU’L MULÛK adlı bir eseri vardır.
Artuklu Hükümdarlarından Artuk Arslan’ın (Ahmet Nasıruddin’in özel sekreteriydi. 1260’ta Mardin’i işgal eden Hülagû’nun askerleri tarafından şehit edildi.
*
Ebu Bereket, Şeyh Edip Alaeddin: Türkmâni lakabıyla ünlü olup hukukçuydu.Aynı zamanda dini eserler vermiş büyük bir bilim adamıydı.Tefsir, Fıkıh, Usûl gibi alanlarda bir çok eserinin yanı sıra aruz ölçüsüyle yazdığı çok sayıda şiirleri de vardır.
Eserlerinden sadece birkaç tanesini şöyle sıralayabiliriz: Kitabu’d Da’gâ, El Cezukiyye, Behcetü’l Edeb, Kitab’n Naki vb.dir.
*
Yusuf Sıtkı Efendi: Ünlü bir kadı olup, İslam hukuku alanında bir çok eseri vardır. Mehasinu’l Hisam adlı eseri ünlüdür. 1893’te İstanbul’da vefat etti.
*
Ebu Alâ Efendi: Yusuf Sıtkı Efendinin oğludur. Hukuk dalında bir çok eseri mevcuttur.
*
Arif Beg: Yusuf Sıtkı Efendi’nin oğlu olup Ankara yeni kurulan savcılığında Temyiz Mahkemesinin üyesiydi. Hukuk alanında yararlı eserleri vardır.
*
Muhammed ıbın Muhammed ıbın Hamid: Kitabu Keşf’l İşâret’l Harfiyye ve’l Adediyye adlı eserin sahibi olup ünlü bir hukukçudur.
*
Ibın Fulûs Şemseddin İsmail Ibın İbrahim Ibın Gazi: (1180-1240) Kitab fi ilmi Hisab, Ed Dirhemu ‘d Dünya, Nisabu’l Cibr ve El Mukabeletu fi Muhtasarat gibi ünlü eserleri olan ünlü bir matematikçi ve bilim adamıydı.
Yuhanna Dolapönü: 1947’de Metropol olmuş, ünlü bir tarihçi ve yazardır. Tarihte Mardin adlı eseri ünlüdür.
Yuhanna Dolapönü: “Hiç ölümden korkmam ne yazık ki kalemi kırıyor.” Diyordu.
*
Gabrial Allaf: Mardin’in yetiştirdiği yazar ve araştırmacılardan biri olup Yuhanna Dolapönü’nden sonra Metropollüğe getirilmiştir.
*
Ağazâde Ömer Efendi: Yusuf Sıtkı Efendi’nin babası olup Mardin’in en ünlü müftülerindendir. Dini alanda bir çok eseri vardır.
Abdulselam Efendi: (1786-1845) Mardin’in ünlü müftülerinden, yazar ve tarihçiydi. Mardini lakabıyla tanınırdı.
Ümmü’l İber adlı Arapça yazılmış bir bölge tarihi vardır. (bu kitabın bir nüshası İst.Ünv. kütüphanesinde n 44’te kayıtlıdır. Eserin diğer nüshası ise Bağdat kütüphanesinde bulunmaktadır.
|
|
